Zmiana czasu: kiedy przestawiamy zegarki

Kiedy dokładnie przestawiamy zegarki

Wszystkie te daty pochodzą z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 4 marca 2022 roku, wydanego na podstawie art. 3 ustawy o czasie urzędowym. Rozporządzenie obejmuje lata od 2022 do 2026 i wymienia każdą datę z osobna.

Wiosną zegary idą z godziny 2:00 na 3:00, a jesienią z 3:00 na 2:00. Obie zmiany następują w nocy z soboty na niedzielę, żeby zakłócić jak najmniej ruchu i jak najmniej zmian pracowniczych.

Co będzie po 2026 roku

Obowiązujące rozporządzenie kończy się na roku 2026. Na rok 2027 i dalsze potrzebny będzie nowy akt, a dopóki go nie ma, nie istnieje w polskim prawie data zmiany czasu na te lata.

Kolejne rozporządzenia zawsze dotąd trzymały się tej samej reguły, czyli ostatniej niedzieli marca i ostatniej niedzieli października, zgodnej z regułą unijną. Gdyby ją powtórzono, w 2027 roku wypadłoby to 28 marca i 31 października.

Nie są to jednak daty obowiązujące, tylko przewidywane. Przy planowaniu wydarzeń albo harmonogramów na 2027 rok warto sprawdzić, czy nowe rozporządzenie zostało już wydane.

Tracimy godzinę czy zyskujemy

Wiosną tracimy godzinę snu, bo doba ma wtedy dwadzieścia trzy godziny. Godzina druga w ogóle nie występuje: zegar przeskakuje z 1:59 na 3:00 i ta godzina znika z kalendarza.

Jesienią zyskujemy godzinę, bo doba ma dwadzieścia pięć godzin. Godzina druga występuje dwa razy, raz w czasie letnim i raz w zimowym, więc ten sam zapis godziny opisuje dwa różne momenty.

Stąd bierze się praktyczny problem z pociągami i ze zmianami nocnymi. Pociąg jadący w nocy jesienią stoi zwykle godzinę na stacji, żeby nie przyjechać przed rozkładem, a wiosną po prostu spóźnia się o godzinę.

Co dzieje się z zegarami automatycznymi

Telefony, komputery i większość nowoczesnych urządzeń przestawiają się same, bo pobierają reguły z bazy stref czasowych albo z sieci. Nie trzeba przy nich nic robić i nie należy ich poprawiać ręcznie.

Ręcznego przestawienia wymagają zegary naścienne, kuchenki, piekarniki, zegarki mechaniczne i część samochodów. Warto zrobić to wieczorem przed zmianą, żeby rano nie zastanawiać się, która właściwie jest godzina.

Zdarza się, że urządzenie ma nieaktualną bazę stref i przestawia się w złym terminie. Dotyczy to zwłaszcza starszego sprzętu, który przestał dostawać aktualizacje, oraz urządzeń kupowanych za granicą.

Skąd wzięła się zmiana czasu

Pomysł przestawiania zegarów pojawił się na szeroką skalę podczas pierwszej wojny światowej jako sposób na oszczędzanie paliwa używanego do oświetlenia. Logika była prosta: skoro ludzie wstają przed świtem, przesuńmy zegar i wykorzystajmy światło dzienne.

W Polsce czas letni wprowadzano i znoszono wielokrotnie w ciągu dwudziestego wieku. Obecny stan prawny opiera się na ustawie z 10 grudnia 2003 roku o czasie urzędowym, która zastąpiła wcześniejszą ustawę o czasie letnim z 18 stycznia 1996 roku.

Dzisiejsze oszczędności energii są znacznie mniejsze niż sto lat temu, bo oświetlenie zużywa dużo mniej prądu, a klimatyzacja i elektronika pracują niezależnie od pory dnia. To główny argument zwolenników zniesienia zmiany.

Godzina, która nie istnieje, i godzina podwójna

Wiosną z kalendarza znika cała godzina od 2:00 do 2:59. Spotkanie umówione na 2:30 tej nocy nie ma kiedy się odbyć, a alarm nastawiony na tę godzinę zwykle dzwoni o 3:00 albo nie dzwoni wcale.

Jesienią godzina od 2:00 do 2:59 występuje dwa razy i sam zapis godziny przestaje jednoznacznie wskazywać moment. Dlatego systemy komputerowe przechowują czas w UTC, który nigdy się nie cofa ani nie przeskakuje.

Przy terminach wyznaczanych na tę konkretną noc warto podać strefę albo przesunąć godzinę. Zapis 1:30 albo 3:30 nie budzi wątpliwości, a 2:30 budzi je dwa razy w roku.

Na jakim etapie jest zniesienie zmiany czasu

Parlament Europejski przyjął w 2019 roku stanowisko za zniesieniem sezonowej zmiany czasu. Każdy kraj miałby wtedy sam wybrać, czy zostaje przy czasie letnim, czy przy zimowym.

Dalszy krok należy do Rady Unii Europejskiej, która stanowiska w tej sprawie nie zajęła. Dopóki jej nie ma, obowiązują dotychczasowe reguły, a doniesienia o zbliżającym się końcu zmiany wracają co roku bez skutku.

Główna przeszkoda jest praktyczna. Jeżeli sąsiednie kraje wybiorą różne warianty, między nimi pojawi się godzina różnicy tam, gdzie dziś jej nie ma, co utrudniłoby transport, handel i pracę transgraniczną.

Gdzie na świecie nie przestawia się zegarków

Przestawianie zegarków stosuje mniej niż osiemdziesiąt krajów, czyli wyraźna mniejszość. Nie robi tego prawie cała Afryka, większość Azji, w tym Chiny, Indie i Japonia, ani kraje położone blisko równika, gdzie długość dnia prawie się nie zmienia.

Kilka państw zrezygnowało już po roku dwutysięcznym. Rosja od października 2014 roku ma stały czas zimowy, Turcja od 2016 roku stały letni, a Meksyk odstąpił od przestawiania zegarków w 2022 roku, z wyjątkiem pasa przy granicy ze Stanami.

Na półkuli południowej kolejność jest odwrócona, bo pory roku są odwrócone. Nowa Zelandia czy część stanów Australii przechodzą na czas letni we wrześniu i wracają w kwietniu, więc różnica wobec Polski zmienia się tam w zupełnie innych terminach.

Czas letni i zimowy, czyli jak je nazywać

Formalnie mamy czas środkowoeuropejski, oznaczany CET, oraz letni środkowoeuropejski, oznaczany CEST. Pierwszy to UTC plus jedna godzina, drugi UTC plus dwie.

Potoczne określenie czas zimowy odnosi się do CET i jest o tyle mylące, że obowiązuje on także przez znaczną część jesieni i wiosny, nie tylko zimą. Formalnie to czas podstawowy, a letni jest odstępstwem.

Litera S w środku skrótu CEST oznacza summer, czyli lato. Bywa mylona ze słowem standard, które po angielsku oznacza właśnie czas zimowy, więc warto zapamiętać, że CEST to lato.

Wpływ na zdrowie i rytm dobowy

Przesunięcie o godzinę zaburza rytm okołodobowy podobnie jak lot przez jedną strefę czasową. Najtrudniejsza jest zmiana wiosenna, bo tracimy godzinę snu, a organizm dostosowuje się zwykle przez kilka dni.

Łagodniejsze przejście ułatwia przesuwanie pory snu po piętnaście minut przez kilka dni przed zmianą. Pomaga też poranne światło dzienne, bo to ono najsilniej ustawia zegar biologiczny.

Jesienna zmiana jest łatwiejsza, bo dodatkowa godzina snu nikomu nie szkodzi. Uciążliwa bywa za to wcześniejsza ciemność po południu, która zaczyna się nagle i odczuwa się ją mocniej niż stopniowe skracanie dnia.

Co ze zmianami nocnymi w pracy

Pracownik zmiany nocnej wiosną przepracuje siedem godzin zamiast ośmiu, bo jedna godzina znika z kalendarza. Jesienią przepracuje dziewięć, bo jedna występuje dwa razy.

Rozlicza się to według faktycznie przepracowanego czasu, a nie według wskazań zegara na początku i na końcu zmiany. Godzina przepracowana ponad dobowy wymiar jest nadgodziną ze wszystkimi tego skutkami.

Wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym nie zmienia się przez samą zmianę czasu, bo liczy się go z tygodni i świąt, a nie z godzin na zegarze. Liczy go kalkulator czasu pracy.

Dlaczego różnice z innymi krajami czasem się zmieniają

Unia Europejska przestawia zegary w ostatnią niedzielę marca, a Stany Zjednoczone w drugą niedzielę marca. Przez te dwa tygodnie Amerykanie mają już czas letni, a my jeszcze nie, więc różnica jest o godzinę mniejsza niż zwykle.

Jesienią dzieje się odwrotnie. My wracamy do czasu zimowego w ostatnią niedzielę października, a Stany dopiero w pierwszą niedzielę listopada, więc przez tydzień różnica znów jest nietypowa.

Dlatego przy umawianiu spotkań z zagranicą warto sprawdzać różnicę na konkretny dzień, a nie z pamięci. Robi to przelicznik stref czasowych, który liczy przesunięcie dla podanej daty.

Wschód Słońca po zmianie czasu

Samo zjawisko nie przesuwa się ani o minutę, przesuwa się tylko zegar. Po marcowej zmianie Słońce wschodzi o godzinę później według wskazań zegara, choć astronomicznie wszystko zostaje po staremu.

To właśnie czas letni odpowiada za czerwcowe wschody przed czwartą rano w północnej Polsce i za zachody po dwudziestej pierwszej. Bez niego oba zdarzenia wypadałyby o godzinę wcześniej.

Godziny wschodu i zachodu dla konkretnego miasta i dnia, już przeliczone na czas urzędowy, podaje kalkulator wschodu i zachodu Słońca.

Pociągi nocne, loty i rezerwacje w noc zmiany

Rozkłady jazdy i rozkłady lotów są planowane w czasie urzędowym, więc w noc zmiany faktyczny czas podróży różni się od tego na bilecie. Jesienią pociąg nocny jedzie o godzinę dłużej, a wiosną o godzinę krócej, mimo identycznych godzin odjazdu i przyjazdu.

Przewoźnicy radzą sobie z tym na dwa sposoby. Jesienią skład zwykle przeczekuje nadmiarową godzinę na jednej ze stacji, żeby nie dotarł na miejsce przed czasem, a wiosną skraca się postoje albo godzi z późniejszym przyjazdem.

Przy rezerwacjach warto patrzeć na godzinę i strefę podane przez przewoźnika, a nie na własne wyliczenie różnicy. Lot startujący przed zmianą i lądujący po niej ma w systemie poprawną długość, choć odjęcie godzin z biletu daje wynik o godzinę inny.

Co trzeba sprawdzić w firmie przed zmianą

Pierwsza rzecz to harmonogramy zmian nocnych, bo długość zmiany faktycznie się zmienia i trzeba to odzwierciedlić w ewidencji. Druga to zadania automatyczne uruchamiane w nocy, zwłaszcza te zaplanowane między drugą a trzecią.

Trzecia to urządzenia bez automatycznej aktualizacji: rejestratory czasu pracy, kasy fiskalne, systemy kontroli dostępu i starsze sterowniki. Rozjechany zegar w takim urządzeniu psuje ewidencję i bywa zauważony dopiero po tygodniach.

Czwarta to spotkania z zagranicą zaplanowane na dni tuż po zmianie. Przez kilka tygodni w roku różnica wobec Stanów jest inna niż zwykle, więc stały wpis w kalendarzu potrafi przesunąć się dla części uczestników.

Cztery rzeczy warte zapamiętania

• W którą stronę przestawiamy wiosną. Do przodu, z 2:00 na 3:00. Śpimy o godzinę krócej.
• W którą stronę jesienią. Do tyłu, z 3:00 na 2:00. Śpimy o godzinę dłużej.
• O której dokładnie. W nocy z soboty na niedzielę, o drugiej albo trzeciej czasu obowiązującego przed zmianą.
• Czy telefon przestawi się sam. Tak, jeżeli ma aktualną bazę stref i włączoną automatyczną datę i godzinę.

Jak to liczymy

1. Przesunięcia bierzemy z bazy stref czasowych IANA, która zna także historyczne zmiany reguł w poszczególnych krajach.
2. Czas urzędowy w Polsce to czas środkowoeuropejski UTC+1 albo letni środkowoeuropejski UTC+2, zgodnie z art. 2 ustawy o czasie urzędowym.
3. Terminy zmiany czasu w Polsce wyznacza rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów; na lata 2022-2026 są to ostatnie niedziele marca i października.
4. Różnicę liczymy dla konkretnej daty, bo kraje zmieniają czas w różnych terminach albo wcale, i przez kilka tygodni w roku odstęp bywa inny niż zwykle.

Przelicznik stref czasowych liczy według stawek obowiązujących 2026-10-19, a ich zgodność z aktem Ustawa o czasie urzędowym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej sprawdziliśmy 2026-10-07.

Czego ten kalkulator nie obejmuje

• Nie przewiduje zmian reguł. Państwa zmieniają strefy i terminy przestawiania zegarów decyzjami politycznymi, czasem z krótkim wyprzedzeniem.
• Polskie rozporządzenie o czasie letnim obejmuje lata 2022-2026. Terminy po 2026 roku wymagają nowego rozporządzenia.
• Nie rozstrzyga, która godzina obowiązuje w umowie zawartej między stronami z różnych stref. To kwestia treści umowy.
• Przy godzinie przypadającej na samą zmianę czasu jedna godzina w roku występuje dwa razy, a inna nie występuje wcale.

Podstawa prawna

• Ustawa o czasie urzędowym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiejart. 2 i art. 3 · Dz.U. 2004 nr 16 poz. 144
• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie wprowadzenia i odwołania czasu letniego środkowoeuropejskiego w latach 2022-2026par. 1 i 2 · Dz.U. 2022 poz. 539

Często zadawane pytania

Kiedy przestawiamy zegarki?

Na czas letni w ostatnią niedzielę marca, a na zimowy w ostatnią niedzielę października. W 2026 roku wypada to 29 marca i 25 października.

W którą stronę przestawia się zegarki?

Wiosną do przodu, z 2:00 na 3:00, więc śpimy godzinę krócej. Jesienią do tyłu, z 3:00 na 2:00, więc śpimy godzinę dłużej.

Na jakiej podstawie prawnej zmienia się czas?

Na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 4 marca 2022 roku, wydanego w oparciu o ustawę o czasie urzędowym. Rozporządzenie wymienia daty na lata 2022 do 2026.

Czy zmiana czasu zostanie zniesiona?

Projekt dyrektywy znoszącej przestawianie zegarków utknął w pracach Unii i nie został przyjęty. Do zmiany prawa zegarki przestawia się dalej.

Ile godzin pracuje osoba na zmianie nocnej w noc zmiany czasu?

Wiosną siedem zamiast ośmiu, bo jedna godzina znika z kalendarza. Jesienią dziewięć, bo jedna występuje dwa razy, i ta nadwyżka jest nadgodziną.

Czy telefon przestawi godzinę sam?

Tak, jeżeli ma włączoną automatyczną datę i godzinę oraz aktualną bazę stref czasowych. Urządzenia bez aktualizacji trzeba przestawić ręcznie.

Powiązane kalkulatory

Strefy czasowe UTC, przesunięcie Polski i różnice między strefami. Wschód i zachód Wschód, zachód i przyrost długości dnia. Czas pracy Wymiar czasu pracy i limity kierowcy w jednej tabeli.

Kto odpowiada za tę stronę

Autor

Tomasz Michalik

Autor i redaktor treści

Tomasz Michalik jest autorem i redaktorem serwisu Licznia.pl, z ponad 7-letnim doświadczeniem w tworzeniu rzetelnych treści dotyczących wynagrodzeń, podatków, finansów i praktycznych obliczeń. Koncentruje się na dokładności, aktualności informacji oraz przedstawianiu złożonych zagadnień w prosty i zrozumiały sposób.

Weryfikacja merytoryczna

Jan Kowalski

Ekspert ds. podatków i finansów

Sprawdzono: 18 października 2026