Kalkulator zachowku

Zachowek należy się wtedy, gdy testament pomija kogoś, kto dziedziczyłby z ustawy. Nie jest to część spadku, tylko roszczenie pieniężne wobec spadkobierców.

Ile wynosi zachowek

Ile wynosi zachowek, zależy od dwóch liczb: udziału, jaki przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym, i ułamka tego udziału. Prawo do zachowku mają wyłącznie zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, i to tylko ci, którzy w danym układzie dziedziczyliby ustawowo. Rodzeństwo nie dostaje go nigdy.

Ułamek wynosi połowę udziału spadkowego, a dwie trzecie wtedy, gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy jest małoletnim zstępnym.

Najpierw udział, potem ułamek

Przy spadku 600 000 zł, dwójce dzieci i żyjącym małżonku każde dziecko dziedziczyłoby 33,33%, czyli 200 000,00 zł. Zachowek to połowa tej kwoty, czyli 100 000,00 zł.

Gdyby dziecko było małoletnie, a małżonka nie było, ułamek rośnie do dwóch trzecich, a udział do 50,00%, więc zachowek wynosi 200 000,00 zł.

Małżonek ma gwarantowane minimum

Obok dzieci małżonek dziedziczy w częściach równych, ale nigdy mniej niż jedną czwartą całości. Reguła zaczyna działać przy czworgu dzieci: wtedy małżonek ma 25%, a każde dziecko 18,75% zamiast 20%. Zachowek dziecka spada wtedy do 56 250,00 zł.

Darowizny wracają do podstawy

Zachowek liczy się nie od samego spadku, tylko od substratu: czystej wartości spadku powiększonej o darowizny. Spadek 300 000 zł i darowizny 300 000 zł dają substrat 600 000,00 zł, więc zachowek dziecka wynosi 150 000,00 zł, a nie połowę tej kwoty.

Darowizny dla osób obcych dolicza się tylko wtedy, gdy zrobiono je w ciągu 10 lat przed otwarciem spadku. Dla spadkobierców i uprawnionych do zachowku żaden termin nie obowiązuje, więc darowizna sprzed trzydziestu lat też wchodzi do rachunku.

Terminy i rozłożenie na raty

Roszczenie przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu. Od 2023 roku zobowiązany może żądać rozłożenia zachowku na raty na okres do 5 lat, a w szczególnych wypadkach sąd może ten okres wydłużyć do 10 lat albo kwotę obniżyć.

Sam zachowek podlega podatkowi od spadków i darowizn, który policzysz w kalkulatorze podatku od spadku.

Kto liczy się do podziału, a kto nie

Udział ustala się tak, jakby dziedziczenie szło z ustawy, ale z dwiema korektami. Do podziału wlicza się spadkobierców niegodnych i tych, którzy spadek odrzucili, bo oni nadal zajmują miejsce w kolejce. Nie wlicza się natomiast tych, którzy zrzekli się dziedziczenia umową ze spadkodawcą, ani wydziedziczonych.

Ta zasada potrafi odwrócić wynik. Jeżeli jedno z trojga dzieci odrzuciło spadek, pozostałe dwoje nadal liczy udział tak, jakby dzieci było troje.

Darowizny: najtrudniejsza część rachunku

Do substratu dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne, ale nie zapisy zwykłe i nie polecenia. Drobne darowizny zwyczajowo przyjęte w danych stosunkach odpada w całości, bez względu na datę.

Limit 10 lat działa tylko wobec osób, które nie są ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku. Darowizna dla dziecka sprzed trzydziestu lat wchodzi do rachunku w pełni, darowizna dla sąsiada sprzed jedenastu już nie.

Wartość ustala się według stanu z chwili darowizny, ale cen z chwili ustalania zachowku. Mieszkanie podarowane w 2005 roku wycenia się więc dzisiejszą ceną, choć w stanie, w jakim było wtedy.

Dwa wyłączenia czasowe

Przy zachowku dla zstępnego nie dolicza się darowizn dokonanych wtedy, gdy spadkodawca nie miał jeszcze zstępnych, chyba że darowizna nastąpiła mniej niż 300 dni przed urodzeniem. Przy zachowku dla małżonka odpadają darowizny sprzed zawarcia małżeństwa.

Co pomniejsza roszczenie

Zalicza się darowizny i zapisy windykacyjne otrzymane przez samego uprawnionego, a u zstępnych także koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, ale wyłącznie w części przekraczającej przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. Zwykłe utrzymanie i szkoła publiczna się nie liczą, opłacone studia prywatne za granicą mogą.

Terminy i możliwość rozłożenia

Roszczenie przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanego po 5 latach od otwarcia spadku. Od 2023 roku zobowiązany może żądać odroczenia, rozłożenia na raty do 5 lat, a w szczególnych wypadkach obniżenia kwoty. Sąd może wydłużyć spłatę do 10 lat.