Kalkulator odsetek ustawowych za opóźnienie

Odsetki ustawowe to nie jedna stawka, tylko kilka różnych, które łatwo pomylić. Inna należy się za zwykłe korzystanie z cudzych pieniędzy, inna za opóźnienie w zapłacie, a jeszcze inna, gdy obie strony to firmy.

Cztery stawki i kiedy której użyć

Odsetki ustawowe kapitałowe wynoszą 7,25% i należą się wtedy, gdy przepis lub umowa mówi o odsetkach, nie wskazując ich wysokości. Odsetki za opóźnienie to 9,25% i to one przysługują za niezapłaconą w terminie fakturę czy ratę.

Odsetki maksymalne ogranicza umowę: nie mogą przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, czyli 14,50%, a za opóźnienie 18,50%. Zapis w umowie ponad ten poziom jest nieważny w części przekraczającej limit.

Transakcje handlowe mają własną stawkę

Gdy obie strony to przedsiębiorcy, zamiast 9,25% obowiązuje 13,75%. Dla publicznych podmiotów leczniczych jest to 11,75%. Co ważne, ta stawka zmienia się tylko dwa razy w roku, bo bierze stopę referencyjną z 1 stycznia albo 1 lipca, więc obniżka stóp w środku półrocza na nią nie wpływa.

Wierzyciel może dodatkowo żądać rekompensaty za koszty odzyskiwania należności: 40, 70 albo 100 euro, zależnie od wysokości długu, niezależnie od samych odsetek.

Od kiedy biegną

Odsetki za opóźnienie należą się od dnia następnego po terminie zapłaty, bez wezwania i bez wykazywania szkody. Jeżeli termin nie był oznaczony, biegną od dnia następującego po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Wierzyciel nie musi udowadniać, że cokolwiek stracił.

Stawki zmieniają się za każdą decyzją Rady Polityki Pieniężnej, więc przy dłuższym sporze trzeba podzielić okres na części i każdą policzyć własną stawką.

Ile to robi w złotych

Przy 10 000 zł niezapłaconej faktury i 60 dniach opóźnienia odsetki ustawowe wynoszą 152,05 zł. W transakcji handlowej byłoby to 226,03 zł, a przy stawce maksymalnej 304,11 zł. Odsetki kapitałowe dałyby tylko 119,18 zł.

Wszystkie liczy się po 365 dni w roku. Kodeks cywilny, w odróżnieniu od przepisów podatkowych, nie każe zaokrąglać wyniku do pełnych złotych, więc grosze zostają.

Odsetki od zaległości wobec urzędu liczy kalkulator odsetek podatkowych, bo tam stawka i zaokrąglenie działają inaczej.

Którą stawkę wybrać w konkretnej sprawie

Za niezapłaconą fakturę między osobami prywatnymi albo między firmą a konsumentem należą się odsetki ustawowe za opóźnienie, czyli 9,25%. Gdy obie strony to przedsiębiorcy i chodzi o zapłatę za towar lub usługę, przepisy o transakcjach handlowych dają 13,75%.

Odsetki kapitałowe 7,25% to inna kategoria: wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy, na przykład przy pożyczce bez określonego oprocentowania. Nie są karą za opóźnienie i nie zastępują tamtych.

Czego nie robić przy liczeniu

Stosowanie jednej stawki do całego okresu, mimo że stopy NBP zmieniały się po drodze. W ciągu ostatnich dwóch lat było siedem zmian, więc przy sporze ciągnącym się rok wynik policzony jedną stawką będzie zawyżony albo zaniżony.

Drugi błąd to stosowanie bieżącej stopy referencyjnej do transakcji handlowych. Tam liczy się stopa z 1 stycznia albo 1 lipca, więc obniżka ogłoszona 3 lipca nie zmienia stawki aż do stycznia.

Trzeci to wpisywanie w umowę odsetek wyższych niż maksymalne. Zapis nie unieważnia całej klauzuli, ale nadwyżka ponad 18,50% nie wiąże.

Co jeszcze należy się wierzycielowi

W transakcjach handlowych, obok odsetek, przysługuje zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Wynosi równowartość 40 euro przy należności do 5 000 zł, 70 euro do 50 000 zł i 100 euro powyżej. Nie trzeba wykazywać, że koszty faktycznie powstały, a kwota nie zmniejsza odsetek.

Jeżeli rzeczywiste koszty odzyskania były wyższe, można dochodzić różnicy, ale już na zasadach ogólnych i z obowiązkiem udowodnienia.

Przedawnienie

Roszczenie o odsetki przedawnia się razem z roszczeniem głównym, a jeśli główne jest już przedawnione, odsetek też nie da się dochodzić. Dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą termin wynosi trzy lata, liczone do końca roku kalendarzowego, w którym upłynąłby.