Kara za jazdę po alkoholu nie ma jednej wysokości, bo zależy od progu stężenia, a tych progów jest w polskim prawie trzy, nie dwa. Od 0,2 promila jest to wykroczenie z grzywną nie niższą niż 2500 złotych i obowiązkowym zakazem prowadzenia. Od 0,5 promila przestępstwo z karą do trzech lat pozbawienia wolności. Od 1,5 promila do tego dochodzi przepadek samochodu.
Tabela konsekwencji według progu
| Stężenie | Kwalifikacja | Kara | Zakaz prowadzenia | Punkty |
|---|---|---|---|---|
| poniżej 0,2 ‰ | brak kwalifikacji w ustawie | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy |
| 0,2–0,5 ‰ | wykroczenie, art. 87 § 1 k.w. | areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 zł | obowiązkowy, od 6 miesięcy do 3 lat | 15 |
| powyżej 0,5 ‰ | przestępstwo, art. 178a § 1 k.k. | do 3 lat pozbawienia wolności | obowiązkowy, nie krócej niż 3 lata | 15 |
| powyżej 0,5 ‰, recydywa | art. 178a § 4 k.k. | od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności | dożywotni | 15 |
| od 1,5 ‰ | art. 178a § 5 k.k. | jak wyżej, dodatkowo przepadek pojazdu albo jego równowartości | jak wyżej | 15 |
Każdy wiersz tej tabeli ma przy sobie numer artykułu, bo tylko to pozwala sprawdzić wysokość kary w źródle. Kwoty i terminy z tego obszaru zmieniały się w ostatnich latach kilkukrotnie i opracowania sprzed trzech lat podają inne liczby.
Dwa stany i trzeci próg
Stan po użyciu alkoholu i stan nietrzeźwości definiuje art. 46 ust. 2 i 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Pierwszy zachodzi przy stężeniu od 0,2 do 0,5 promila albo od 0,1 do 0,25 miligrama na decymetr sześcienny, drugi powyżej tych wartości.
Trzeci próg nie jest osobnym stanem, lecz granicą wewnątrz stanu nietrzeźwości, od której sąd orzeka przepadek pojazdu. Ustawodawca umieścił ją w art. 178a § 5 Kodeksu karnego, na poziomie 1,5 promila we krwi oraz odpowiadających mu 0,75 miligrama alkoholu w decymetrze sześciennym wydychanego powietrza.
Od 0,2 do 0,5 promila
Artykuł 87 § 1 Kodeksu wykroczeń: kto prowadzi pojazd mechaniczny w stanie po użyciu alkoholu albo podobnie działającego środka, podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 2500 złotych. Paragraf trzeci nakazuje orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów.
Zakaz orzeka się na okres od sześciu miesięcy do trzech lat, zgodnie z ogólną regułą dla wykroczeń. Do tego dochodzi piętnaście punktów karnych, czyli maksymalna liczba za jedno naruszenie.
Dlaczego za alkohol nie ma mandatu
To najczęstszy błąd w opracowaniach na ten temat i dotyczy nie kwoty, a trybu. Artykuł 96 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia zabrania nakładania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia, za które należałoby orzec środek karny.
Zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem karnym, a przy art. 87 § 1 orzeka się go obowiązkowo. Policjant nie ma więc w tej sprawie uprawnienia mandatowego i sprawa idzie do sądu, który wymierza i grzywnę, i zakaz. Zdania o mandacie 2500 złotych za jazdę po alkoholu opisują procedurę, która nie istnieje.
Wyjątkiem są pojazdy inne niż mechaniczne. Za kierowanie rowerem w stanie nietrzeźwości taryfikator przewiduje 2500 złotych, a w stanie po użyciu alkoholu 1000 złotych, bo tam zakaz prowadzenia pojazdów jest fakultatywny, nie obowiązkowy.
Powyżej 0,5 promila
Artykuł 178a § 1 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności do lat trzech. Nie jest to już wykroczenie, a przestępstwo, z wszystkimi tego skutkami, w tym wpisem do Krajowego Rejestru Karnego.
Do kary głównej dochodzą dwa środki obowiązkowe. Artykuł 42 § 2 nakazuje zakaz prowadzenia pojazdów na okres nie krótszy niż trzy lata, a art. 43a § 2 świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym w wysokości co najmniej pięciu tysięcy złotych.
Recydywa
Artykuł 178a § 4 obejmuje sprawcę, który był już wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości albo popełnił ten czyn w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Kara wynosi wtedy od trzech miesięcy do pięciu lat pozbawienia wolności.
Zmienia się też zakaz: art. 42 § 3 nakazuje w takim wypadku orzeczenie zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Świadczenie pieniężne wynosi wtedy co najmniej dziesięć tysięcy złotych.
Przepadek pojazdu od 1,5 promila
Konstrukcja tego przepisu jest odwrotna, niż wygląda na pierwszy rzut oka. Artykuł 178a § 5 nakazuje sądowi orzeczenie przepadku pojazdu, chyba że zawartość alkoholu była niższa niż 1,5 promila albo 0,75 miligrama na decymetr sześcienny. Przepadek jest więc zasadą, a niższe stężenie wyjątkiem od niej.
Jeżeli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo został zbyty, zniszczony lub ukryty, art. 44b § 2 pozwala orzec przepadek jego równowartości. Wartość ustala się na podstawie wartości pojazdu określonej w polisie ubezpieczeniowej, a w razie jej braku na podstawie średniej wartości rynkowej pojazdu tej samej marki, modelu i rocznika.
Odrębna reguła dotyczy jazdy pojazdem służbowym. Jeżeli sprawca prowadził pojazd niestanowiący jego własności, wykonując czynności zawodowe lub służbowe, zamiast przepadku sąd orzeka nawiązkę w wysokości co najmniej pięciu tysięcy złotych.
Wypadek pod wpływem alkoholu
Jeżeli nietrzeźwy kierujący spowoduje wypadek, kwalifikacja przechodzi na art. 177 Kodeksu karnego w związku z art. 178, który nakazuje zaostrzenie kary. Przy wypadku ze skutkiem śmiertelnym albo ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu kara rośnie wielokrotnie względem samego prowadzenia w stanie nietrzeźwości.
Kwalifikacja z art. 178 działa przy tym niezależnie od tego, czy sprawca był w stanie po użyciu alkoholu, czy w stanie nietrzeźwości, a sąd ma obowiązek zaostrzyć karę w obu wypadkach.
Odmowa badania
Kierujący nie może skutecznie odmówić badania na zawartość alkoholu. Odmowa poddania się badaniu wydechu nie zamyka sprawy, bo w jej miejsce wykonuje się badanie krwi, a samo zachowanie bywa oceniane na niekorzyść badanego.
Samo zachowanie po zatrzymaniu nie zmienia więc wyniku sprawy, a bywa oceniane przy wymiarze kary. Co dzieje się z wynikiem granicznym, opisujemy niżej, przy badaniu prewencyjnym.
Zatrzymanie prawa jazdy
Policjant zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem w razie uzasadnionego podejrzenia, że kierujący znajduje się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu. Następuje to na miejscu, niezależnie od późniejszego orzeczenia sądu.
Zwrot dokumentu przed zakończeniem sprawy jest możliwy tylko w określonych wypadkach, a przy prawomocnym zakazie prawo jazdy traci się na cały jego okres. Po zakończeniu zakazu dłuższego niż rok odzyskanie uprawnień wymaga ponownego egzaminu oraz badań, a przy dłuższych okresach także kursu reedukacyjnego.
Blokada alkoholowa
Po upływie połowy okresu zakazu, a przy zakazie dożywotnim po dziesięciu latach, sąd może zmienić sposób jego wykonywania na zakaz prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową. Jest to urządzenie uniemożliwiające uruchomienie silnika przy dodatnim wyniku badania.
Instalacja i utrzymanie blokady obciążają kierowcę, a pojazd musi mieć zaświadczenie o badaniu technicznym potwierdzającym jej wyposażenie. Rozwiązanie to skraca faktyczny czas bez prawa jazdy, ale nie skraca samego zakazu.
Punkty karne za alkohol
Piętnaście punktów, czyli maksimum za jedno naruszenie, zarówno przy stanie po użyciu alkoholu, jak i przy stanie nietrzeźwości. Tych punktów nie zdejmuje szkolenie w ośrodku ruchu drogowego, bo kody A 03 i A 05 nie znajdują się na liście naruszeń objętych zmniejszeniem.
Przy stanie nietrzeźwości punkty mają jednak znaczenie drugorzędne, bo prawo jazdy traci się wskutek zakazu, a nie wskutek przekroczenia limitu. Pełne zasady naliczania i usuwania punktów opisuje artykuł o tym, ile punktów karnych można mieć.
Badanie wyrywkowe i prewencyjne
Policja może poddać kierującego badaniu na zawartość alkoholu bez podania przyczyny i bez podejrzenia, w ramach kontroli prewencyjnej. Oznacza to, że sam brak objawów nie chroni, bo badanie nie wymaga wcześniejszego uzasadnienia.
Przy wyniku dodatnim z urządzenia podręcznego wykonuje się badanie urządzeniem dowodowym albo badanie krwi i to one są podstawą rozstrzygnięcia. Kierowca może żądać badania krwi, zwłaszcza przy wyniku bliskim progu, bo jest ono metodą odniesienia.
Pasażer i właściciel samochodu
Udostępnienie pojazdu osobie nietrzeźwej bywa oceniane jako przyczynienie się do przestępstwa, a przy wypadku ma znaczenie przy ustalaniu odpowiedzialności cywilnej. Nie jest to więc sytuacja neutralna dla właściciela, który oddał kluczyki.
Osobną konsekwencją jest przepadek pojazdu. Artykuł 44b pozwala orzec przepadek równowartości, jeżeli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, co oznacza, że właściciel niebędący kierowcą nie traci samochodu, lecz sprawca odpowiada jego wartością.
Jazda w okresie zakazu
Prowadzenie pojazdu w okresie obowiązywania sądowego zakazu jest samodzielnym przestępstwem z art. 244 Kodeksu karnego, niezależnym od tego, czy kierujący był w danej chwili nietrzeźwy. Grozi za nie kara pozbawienia wolności.
Jeżeli do tego dojdzie jazda w stanie nietrzeźwości, czyn wchodzi w zakres art. 178a § 4, czyli wariantu recydywy, z karą od trzech miesięcy do pięciu lat i dożywotnim zakazem. Są to dwie odrębne podstawy i nie wykluczają się wzajemnie.
Skutki poza prawem karnym
Ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie poszkodowanemu z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, ale wystąpi do sprawcy z roszczeniem zwrotnym. Przy poważnym wypadku kwoty takiego regresu idą w setki tysięcy złotych.
Z polisy autocasco ubezpieczyciel może odmówić wypłaty za uszkodzenie własnego samochodu, bo jazda po alkoholu należy do standardowych wyłączeń. Dochodzi do tego wpis do Krajowego Rejestru Karnego, mający znaczenie w części zawodów, i konsekwencje pracownicze, jeżeli do zdarzenia doszło w czasie pracy.
Środki działające podobnie do alkoholu
Przepisy o stanie po użyciu i o stanie nietrzeźwości obejmują także środki działające podobnie do alkoholu, wymienione w odrębnych przepisach. Dla nich nie ustalono progów liczbowych odpowiadających promilom, więc kwalifikacja opiera się na wyniku badania i na ocenie stanu kierującego.
Konsekwencje są takie same jak przy alkoholu, co wynika z samej konstrukcji art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń i art. 178a § 1 Kodeksu karnego, które wymieniają oba przypadki w jednym przepisie. Dotyczy to również leków, jeżeli wpływają na zdolność prowadzenia pojazdu w sposób opisany w tych przepisach.
Powiązane narzędzia
Stężenie dla własnych danych oraz położenie wobec trzech progów liczy kalkulator promili, a czas do zejścia poniżej progu kalkulator czasu trzeźwienia.
Często zadawane pytania
Jaka kara za 0,3 promila?
Wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń: areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 złotych oraz obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów od sześciu miesięcy do trzech lat i piętnaście punktów karnych.
Czy za alkohol jest mandat?
Nie przy pojazdzie mechanicznym. W postępowaniu mandatowym nie wolno nałożyć grzywny za wykroczenie, za które trzeba orzec środek karny, a zakaz prowadzenia jest tu obowiązkowy, więc sprawa idzie do sądu.
Czy sąd zawsze orzeka przepadek pojazdu?
Przepadek jest zasadą przy stężeniu od 1,5 promila, bo art. 178a § 5 wyłącza go tylko poniżej tej wartości. Gdy pojazd nie był wyłączną własnością sprawcy, orzeka się przepadek równowartości.
Na jak długo zabierają prawo jazdy za jazdę po alkoholu?
Przy stanie po użyciu alkoholu od sześciu miesięcy do trzech lat, przy stanie nietrzeźwości nie krócej niż trzy lata, a przy recydywie dożywotnio.
Ile wynosi świadczenie pieniężne za jazdę po alkoholu?
Co najmniej pięć tysięcy złotych przy przestępstwie z art. 178a § 1 i co najmniej dziesięć tysięcy przy recydywie z § 4.
Pozostałe kalkulatory w dziale Promile
Kto odpowiada za tę stronę
Autor
Tomasz Michalik
Autor i redaktor treści
Tomasz Michalik jest autorem i redaktorem serwisu Licznia.pl, z ponad 7-letnim doświadczeniem w tworzeniu rzetelnych treści dotyczących wynagrodzeń, podatków, finansów i praktycznych obliczeń. Koncentruje się na dokładności, aktualności informacji oraz przedstawianiu złożonych zagadnień w prosty i zrozumiały sposób.
Weryfikacja merytoryczna
Jan Kowalski
Ekspert ds. podatków i finansów
Sprawdzono: 18 października 2026